Cơ sở lên ý tưởng thiết kế trải nghiệm học

Đã bao giờ bạn có một ý tưởng thiết kế trải nghiệm học rất tuyệt vời nhưng ngay lập tức thấy bất lực trong việc thuyết phục sếp hoặc khách hàng? Đã bao giờ bạn hào hứng với ý tưởng của mình nhưng thực sự bên trong vẫn còn mơ hồ, không rõ nó có thực sự phù hợp với dự án và đối tượng học viên của mình hay không?

Chào mừng bạn đến với thế giới của learning designer! Đó là những suy nghĩ, trăn trở hàng ngày của những người làm trong mảng learning design (thiết kế trải nghiệm học).

Đối với mình, learning design là ngành đặc biệt thú vị, bởi nó đòi hỏi không chỉ khả năng sáng tạo mà còn cần tư duy logic và tinh thần thử nghiệm, thích ứng để đảm bảo những thiết kế của mình dựa trên cơ sở vững chắc, phù hợp với người học và mục tiêu, tính chất của dự án.

Learning design là lĩnh vực đi sâu vào thiết kế trải nghiệm học hiệu quả, hấp dẫn dựa trên việc áp dụng khoa học về việc học, các quy trình thiết kế, và hiểu biết về công nghệ và phương tiện truyền tải. Trải nghiệm học đó có thể là khóa học online, tài liệu học đa phương tiện, mobile app, game giáo dục…

Vì lí do đó, một phần rất quan trọng, không thể thiếu trong các bản thiết kế và phần trình bày của learning designer, chính là design rationale (tạm dịch là “cơ sở nền tảng cho ý tưởng thiết kế”).

Vậy cơ sở nền tảng đó sẽ cần những yếu tố gì?

1. Mục tiêu của dự án và mục tiêu học tập

Mỗi dự án sẽ có những mục đích, mục tiêu riêng, từ đó dẫn đến những mục tiêu học tập cụ thể.

Ví dụ, mình nhận thấy cộng đồng làm giáo dục ở Việt Nam nhiều người còn chưa hiểu rõ khái niệm gamification, dẫn đến việc ứng dụng tràn lan, không hiệu quả. Do đó mình quyết định sẽ làm một sản phẩm giúp phân biệt hai khái niệm hay bị nhầm lẫn là gamification và game-based learning.

Từ đó mình đặt ra mục tiêu học tập cụ thể cho sản phẩm này là giúp các giáo viên phân biệt được hai khái niệm đó.

Còn đối với môi trường doanh nghiệp, các mục tiêu của dự án thường sẽ gắn với mục tiêu kinh doanh, sứ mệnh của tổ chức. Khi làm sản phẩm learning design, chúng ta phải nắm rất vững mục tiêu của dự án, để từ đó đưa ra các mục tiêu học tập phù hợp cho sản phẩm của mình.

Các bạn có thể tham khảo logic model để đảm bảo những gì mình thiết kế được gắn liền với mục tiêu ngắn hạn và dài hạn của dự án và tổ chức

Các bạn có thể đọc thêm về Logic Model tại đây và tham khảo ví dụ ứng dụng logic model trong trải nghiệm học tại đây.

2. Đặc điểm, nhu cầu của người học

Cơ sở nền tảng thứ hai, đặc biệt quan trọng khi thiết kế trải nghiệm học, đó là đảm bảo sản phẩm của mình phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của người học. Ý tưởng learning design của chúng ta sẽ có sức nặng hơn rất nhiều khi được dựa trên những hiểu biết và dữ liệu về người học

Ngày nay, các mô hình learning design hiện đại đều tích hợp phần nghiên cứu về người học cũng như kiểm nghiệm, đánh giá ý tưởng với người học trong quá trình làm sản phẩm.

Ví dụ, mô hình ADDIE truyền thống (thường đánh giá sản phẩm là bước cuối cùng) giờ cũng đã chuyển đổi thành Iterative ADDIE để tích hợp việc lấy ý kiến, đánh giá của người học liên tục trong cả quy trình thiết kế.

Với từng bước trong quy trình thiết kế, các phương pháp cụ thể để lấy ý kiến và phản hồi của người học rất đa dạng. Các bạn quan tâm có thể tham khảo tổng hợp các phương pháp cơ bản trên trang web của IDEO.

Trong các phương pháp này, survey và phỏng vấn chuyên sâu là hai phương pháp phổ biến nhất. Mình cũng đã có một bài viết về quy trình phỏng vấn chuyên sâu với người học cho learning designer tại đây.

Ngoài ra, các sản phẩm công nghệ còn có một lợi thế rất lớn, đó là việc có thể tích hợp learning analytics để lấy dữ liệu về trải nghiệm của người học. Ví dụ, có thể dễ dàng có được dữ liệu về những nội dung người học hứng thú, quá trình học tập trên nền tảng, hay tích hợp các phần review, đánh giá, để có thêm thông tin phản hồi của người học trong quá trình trải nghiệm.

3. Khoa học về việc học

Cơ sở nền tảng thứ ba, tạo nền móng rất vững chắc cho các sản phẩm learning design, chính là khoa học về việc học.

Những dữ liệu từ người học thường chỉ nằm nhiều ở khía cạnh hành vi cũng như những gì chúng ta có thể dễ dàng quan sát, trao đổi với người học. Khoa học về việc học giúp chúng ta có được những lý giải sâu sắc hơn về quá trình diễn ra ngầm ẩn bên trong. Đây cũng là mảng kiến thức được tổng hợp của nhiều năm nghiên cứu về quá trình học mà chúng ta may mắn được kế thừa từ những nhà nghiên cứu về giáo dục.

Đặc biệt với mảng multimedia learning (học đa phương tiện), thấu hiểu được cách não bộ xử lý thông tin trên nền tảng số sẽ giúp chúng ta thiết kế được những trải nghiệm phù hợp với những cách thức học mới mẻ này.

Ví dụ, với sản phẩm video “Sự thật về gamification trong giáo dục”. Các bạn sẽ thấy nếu chi nêu định nghĩa, người xem sẽ rất khó hình dung sự khác biệt giữa gamification và game-based learning. Do đó mình đã thiết kế luôn ví dụ cho cả 2 dạng (game và gamification) dựa trên cùng một chủ đề (cách nhận biết tin giả) để người xem dễ dàng thấy được sự khác biệt.

Để làm được như vậy, mình đã ứng dụng phương pháp Show rather than tell (Thể hiện thay vì kể) trong narrative-based learning (học qua việc kể chuyện), Situated Learning Theory (học có bối cảnh thực tế thay vì lý thuyết), và Multimedia Learning Principles (Các nguyên tắc học đa phương tiện dựa trên khoa học về nhận thức).

Các bạn quan tâm đến các nguồn tổng hợp learning science, có thể tham khảo bài viết tổng hợp của Trang về các mảng kiến thức learning designer cần có.

Trên đây là một vài cơ sở quan trọng giúp chúng ta có được nền tảng vững chắc khi xây dựng các ý tưởng về learning design. Tùy vào nguồn lực, tài nguyên của mỗi dự án mà chúng ta sẽ có thể làm sâu về design rationale đến đâu. Điều quan trọng là tinh thần sẵn sàng thử nghiệm, vì mỗi lần thử nghiệm cũng sẽ cho chúng ta những thông tin mới, xây dựng design rationale của mình tốt hơn cho các ý tưởng về sau.

Chúc các bạn thành công!

Trần Thị Thùy Trang

Senior Content Editor, Seller Education, Amazon

Thạc sỹ ngành “Digital Media Design for Learning”, Đại học New York, Hoa Kỳ

Co-founder, Cộng đồng Vietnam Learning Design Group.